Mùa vui rơm rạ

Đã tám năm khui nước mặn vào ruộng nuôi tôm, ông Bảy Tất, cậu tôi, nói là có những đêm đột ngột trời mưa về sáng, ông vẫn giật mình thức vì ngỡ còn mùa phát.

Vui nhất với trẻ con là mùa gặt. Nhưng trước mùa gặt còn cả một mùa cốm dẹp hấp dẫn. Thường mỗi nhà đều có cấy thêm đôi công lúa nếp, dành làm xôi bánh cúng giỗ, lễ tết nhưng chủ yếu là nấu rượu làm “thuốc vui” cho cánh đàn ông. Khi lúa nếp vừa có đôi hạt ngả vàng ở cuối bông, gọi là lúa đỏ đuôi, trẻ con được mẹ cho ra đồng cắt lấy những bông tốt nhất về giã cốm dẹp. Sau khi tuốt ra, đem ngâm nước độ vài giờ, lúa nếp được rang lên bằng chính lửa rơm của nó, khi có những hạt bắt đầu phát nổ báo hiệu gạo đã chín, đổ lúa rang vào cối bòng giã bằng chày vọt cho đến khi hạt gạo nếp bẹp mỏng thành hạt cốm xanh nõn. Cốm dẹp trộn với cơm dừa nạo nhuyễn, thêm chút đường mía là món quà quê không dễ gì quên.

Khác phía Tiền Giang đồng cạn, lúa cắt liềm, thợ gặt đập mớ lúa mới cắt vô bồ để lấy lúa hạt, rơm bỏ lại trên đồng; miệt Hậu Giang đồng trũng, mùa thu hoạch chân ruộng hãy còn ngập nước, nên lúa gặt bằng vòng gặt, bó thành bó, bẻ cò chân rạ lại gác bó lúa lên cho khỏi ướt. Sau vài nắng, lúa bó được chất lên cộ trâu kéo về sân nhà. Những trận đòn vì trốn học theo trâu, chỉ để được đứng trên cộ, là chuyện cơm bữa của con nít mùa này. Nếu đồng xa thì phải có một cái sân lúa trên đồng. Trên sân lúa ấy có bao nhiêu chuyện anh, chuyện nàng đã xảy ra. Khi để ý một cô gái nào đó cho con trai mình, đến mùa đập lúa, các bà thường “mượn” các cô đến phụ giúp giũ rơm. Sân lúa giữa đồng đêm trăng, anh đập lúa, em giũ rơm, cứ thế miệt mài cho đến khi trăng xế, rơm vun và chuyện “lửa rơm” từ đó mà sinh ra.

Cậu tôi, cái ông giật mình nghe mưa ấy, ngày mới lớn đã có một kỷ niệm “kinh hoàng” với chuyện lửa gần rơm. Số là một khuya, đống rơm nhà cô bạn ông phát cháy phừng phừng. Xóm làng phở lở kéo nhau tới dập lửa. Cũng may lửa chỉ mới thiêu rụi đống rơm, còn chưa bắt được qua dãy cà lang lúa bó. Người ta nghi hoặc đủ điều, cố truy thủ phạm. Cô bạn gái mặt mày tái xanh rỉ tai cho biết là do cái tàn thuốc của ông. Ngày đó ông mới tập phì phèo điếu thuốc để làm cho mình thêm phần “người lớn”…

Đống rơm là “sào huyệt” của trò trốn tìm, cút bắt trẻ con; cũng là nơi dự trữ thức ăn cho vịt rúc, gà bươi quanh năm, vì lúa bó đập vẫn còn để lại nhiều lúa kẹ (hạt không chắc) trên thân rơm. Miền này đồng mênh mông cỏ, nên trâu thường không phải ăn rơm. Để sa mưa có được nấm rơm, người ta trộn lẫn rơm nếp với rơm lúa tẻ, để riêng ra một nơi trũng thấp. Sau vài đám mưa đầu mùa, sáng ra đã thấy nấm mọc lủ khủ.

Hạt lúa về bồ, rơm về sân, rạ ở lại ngoài đồng là số phận bị người bỏ quên, trừ trẻ con. Khi tát một vũng cá cạn trên đồng, việc đầu tiên của trẻ là gom gốc rạ đốt một đống lửa để nướng những con cá ngon nhất. Và khi nước trên đồng bốc hơi theo nắng, mặt đất ruộng hiện lên, thì cũng chính những đứa trẻ là người phát hiện ra cả một cánh đồng rau đắng đất non mềm nương theo chân rạ mà vươn đọt. Nồi cháo cá lóc mùa này không có gì để nhớ, nếu thiếu những cọng rau đắng đất nhúng vào. Mà không chỉ có rau đắng đất, rau om, rau cóc cũng chen chúc sinh sôi dưới chân rạ. Rau cốc đồng họ cải cúc, có những chiếc bông nụ xanh biếc điểm lấm chấm vàng chẳng khác những chiếc hoa tai cẩm thạch, để con trẻ nhớ đời những đám cưới trò chơi…

Rồi một ngày mây mưa vần vũ, sấm rền báo mùa sôi sục phía chân trời, những gốc rạ lại nhất loạt hoá thân làm một mùa đốt đồng, sẽ còn rừng rực mãi trong ký ức những đứa con nông dân Nam bộ.

Nguyễn Hải Tần ảnh Nguyễn Trọng Tín

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: