Bảo tồn khu sinh thái Tràm Chim: Cuộc tranh chấp thuỷ hoả

Hơn 20 năm qua, các nhà khoa học tranh cãi việc bảo tồn nguyên trạng Tràm Chim của Đồng Tháp Mười, hay điều chỉnh các điều kiện để chống cháy rừng. Hệ sinh thái Tràm Chim, một phần trăm còn lại của Đồng Tháp Mười, vốn có hai mùa: mùa khô và mùa nước nổi. Và vào mùa khô, đồng cỏ, rừng tràm nơi này vẫn thường xuất hiện những cơn nổi lửa.

Việc giữ nước sẽ làm chết đồng năn, bãi ăn của sếu Ảnh: Nguyễn Văn Hùng

Xung khắc thuỷ hoả

Cháy rừng với cường độ thấp được các nhà khoa học xác định là một yếu tố sinh thái quan trọng đối với đời sống và diễn thế của rừng tràm và đồng cỏ, giúp xúc tiến quá trình tái sinh tự nhiên. Nhưng khi Tràm Chim trở thành vườn quốc gia, mùa khô ở Tràm Chim cũng không còn vì các nhà quản lý đã cho đào kênh ngang dọc và làm đê bao giữ nước trong mùa khô để tránh cháy rừng.

Việc giữ nước mùa khô đã làm suy thoái hệ sinh thái Tràm Chim. Những cánh đồng cỏ năn, nơi sếu đầu đỏ làm bãi ăn, đã dần biến mất, nhường chỗ cho các loài thực vật ngập nước. Tràm ít bị cháy, nhưng sẽ chết từ từ vì ngập úng. Mặc dù vậy, nguy cơ cháy rừng không được ngăn chặn hoàn toàn mà tích luỹ từ năm này sang năm khác theo độ dày của lớp bã thực vật.

Nhiều năm qua, các nhà khoa học đã đề xuất một quy trình kỹ thuật quản lý chế độ ngập nước phù hợp với nhu cầu bảo tồn và phát triển sự đa dạng sinh học của Tràm Chim, nhưng vẫn chưa được phép tiến hành thử nghiệm do vướng luật Bảo vệ và phát triển rừng, luật Phòng cháy chữa cháy. Cháy rừng tràm luôn được xem là “thảm hoạ” nên các đời giám đốc vườn quốc gia luôn coi trọng hàng đầu việc phòng cháy rừng là điều dễ hiểu. “Mới làm giám đốc vườn có ba năm mà đã ba lần phải làm kiểm điểm vì rừng tràm bị cháy. Làm giám đốc gì mà cứ đầu năm làm kiểm điểm để sẵn, lúc nào có cháy là đề ngày tháng vô…”, ông Huỳnh Thế Phiên, giám đốc đương nhiệm Tràm Chim, than thở.

Hàng chục cuộc hội thảo về bảo tồn Tràm Chim được tổ chức nhiều năm qua mà không có kết quả. Hôm 22.10 vừa qua, một hội thảo về quy chế quản lý khoa học vườn quốc gia Tràm Chim lại được tổ chức tại Cao Lãnh.

Phục dựng Đồng Tháp Mười

Một công trình nghiên cứu kéo dài tám năm của dự án Bảo tồn đa dạng sinh học đất ngập nước Mekong (MWBP) công bố tại hội thảo cho thấy hậu quả của việc giữ nước ở Tràm Chim là có những khu vực nước ngập rất cao, nhưng cũng có nhiều khu vực khô hạn vì mực nước quá thấp khiến hệ sinh thái trở nên nghèo nàn. Nghiên cứu khác cũng của MWBP cho thấy số lượng xuất hiện của loài sếu đầu đỏ, loài chỉ thị cho chất lượng sinh thái Tràm Chim, đã giảm mạnh do việc giữ nước nhiều năm qua.

Những giải pháp phục dựng Tràm Chim với hình ảnh nguyên vẹn xa xưa của Đồng Tháp Mười cũng được đưa ra. Sau nhiều năm lặn lội đo đạc, tiến sĩ Dương Văn Ni cùng các đồng nghiệp thành viên của MWBP đã đưa ra những mực nước cần thiết cho việc phục hồi hệ sinh thái trong từng phân khu của Tràm Chim, tỉ mỉ đến từng tấm ván chặn cống cần đóng mở theo ngày tháng quy định… Phó tổng cục trưởng tổng cục Môi trường Bùi Cách Tuyến cho biết cục Bảo vệ môi trường đã đề xuất với tổ chức Công ước bảo tồn các vùng đất ngập nước (Ramsar) công nhận Tràm Chim là điểm Ramsar thứ ba của Việt Nam và gần như chắc chắn là cuối tháng này Tràm Chim sẽ được công nhận.

Những nỗ lực ấy đã được đền đáp. Ông Lê Vĩnh Tân, phó chủ tịch tỉnh Đồng Tháp, đã ủng hộ việc thử nghiệm quản lý mực nước Tràm Chim một cách khoa học. Vườn quốc gia Tràm Chim được giao soạn thảo một đề án quản lý và khai thác hợp lý dựa trên nghiên cứu của các nhà khoa học. Một dự án an sinh xã hội khu vực ngoài Tràm Chim cũng sẽ được nghiên cứu triển khai để tránh việc người dân vào vườn khai thác trái phép tài nguyên rừng…

Giáo sư Võ Tòng Xuân, trong một phát biểu tại hội thảo, cho rằng việc giữ gìn, phát triển, và “quốc tế hoá” Tràm Chim, chứng tỏ mức độ tiếp cận của nước ta với trình độ văn minh của thế giới ngày nay: văn minh bảo tồn đa dạng sinh học…

Đoàn Đạt

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: