Chuỗi hạt cua

Tháng Năm 17, 2008

Bạn của bà ngoại giờ sống xa xứ, một đời nghiện chèo, bỗng điện thoại về nước bảo: “Tối qua, nghe nhạc của thằng cháu. Nhạc đập rất mạnh, gọi là rock. Tây hát, cả bài chỉ rặt một từ Việt là từ nhà quê. Tôi nghe mà nhớ nhà quá. Thèm một chuỗi cua nấu riêu ăn. Yếu bụng rồi vẫn thèm riêu cua lạ. Có cái càng già mút thì càng tốt”.

Chuỗi cua? Mớ cua kết lại bằng rơm. Đi làm đồng không mang theo giỏ, không chủ đích bắt cua. Thế rồi, nắng. Cua chịu nóng không nổi, đồng loạt “ngoi” cả lên bờ như trong thơ Trần Đăng Khoa. Sau này phổ nhạc, có người nói chỉ có giọng Hưng Yên hát bài đó là hay nhất. Hưng Yên có phải quê nhà thơ không nhỉ? Dùng ngón tay trỏ và cái, chẹn ngay ngang mai. Cua không bò đi được. Hai càng khua lên rối rít. Khua vậy nhưng không thể cắp vào tay được. Rơm thì nhà quê bao giờ chả sẵn, sẵn đến nỗi nhắm mắt vơ cũng được một nắm trên bờ ruộng. Quấn ngang mai cua. Hai đầu sợi rơm còn thừa ra sau khi quấn cứ để vậy để quấn tiếp chú cua tiếp sau. Bắt thêm cua, nối thêm rơm. Chuỗi cua nằm sít nhau, viền bằng những sợi rơm cứ dài thêm dài thêm mãi. Viền rơm vàng nhạt đều đặn, mai cua nâu nhiều sắc độ, màu nọ chen màu kia, nom giống sợi dây chuyền vàng nạm đá quý. Chưa mang về được ngay, chuỗi cua để nằm trên bờ cỏ, rắc rắc vài cọng cỏ rác lên trên cho đỡ nóng trông càng no đủ trên nền xanh.

Mẹ nhanh tay cày, tay cấy nghĩ tới buổi về nhà với chuỗi cua buộc bằng rơm. Gỡ từng nút rơm xoắn, cua rơi lanh canh từng con xuống chiếc nồi gang. Đôi đũa tre khoẳng cho sạch bùn. Xé cua ra giã. Nhà có trẻ, mẹ bẻ rời cái càng to ra (cua càng già hai càng càng chênh lệch to bé tợn) rồi giã cua nấu canh. Bé mút càng cua đồng chín đỏ au. Cả nhà nhìn mà vui.

Cũng có khi, bắt được con tép, con rô lẫn trong giỏ cua đầy. Mang về, “nhà vườn ăn quả cau sâu”, bao nhiêu be bé để lại, những beo béo ngon ngon lấy rơm kết thành vài chuỗi cua mang ra chợ bán. Ngày ấy, cua nhiều, lại của nhà bắt được bán rẻ rẻ là. Nhưng bán ở chợ thì rơm tết đẹp hơn, nom chuỗi cua yêu hơn. Chẳng riêng cua nhiều, rơm thời ấy sinh ra như để xâu cua vậy – dài dài. Những giống lúa mới bây giờ thân ngắn, chẳng thể có thân rơm đẹp như xưa.

Bà ngoại quê vùng chiêm trũng. Làng nào cũng có tre nhưng tre quý lắm. Bà bảo thế nên chủ yếu kết cua bằng rơm mang ra chợ bán. Chuỗi cua rơm rẻ hơn xóc cua bằng tre. Không phải vì kém ngon mà vì xóc cua kẹp tre là của người buôn bán. Tre kẹp cua cứ phải tươi mới được. Chỉ mấy bà buôn mới làm thế chứ có phải bỗng chốc mà chặt một cây tre để xâu cua đâu. Cách đây đã hàng chục năm, trong phim Cây tre Việt Nam do Ba Lan sản xuất, Thép Mới viết lời bình cũng có đoạn phim về những xâu, những chuỗi cua này.

Sắp tết, bà ngoại vừa bế cháu rung rung vừa dặn con: “Tết này nhà mình mua ít cua đồng nấu riêu ăn cho mát ruột… Mà mẹ nó ăn mặc cho kin kín, gái đẻ là không suồng sã được. Thời bà còn nhỏ, cô nào đẻ xong ăn mặc thế ắt bị quở ngay. Ngày ấy, nhìn cách ăn vận cũng biết tính người. À, có khi chỉ nhìn cách bắt cua cũng biết gái ấy có chồng hay chưa?…”

Thật. Sợi chuyền cua vốn là “đặc điểm nhận dạng” của mấy cô thôn nữ chưa chồng – hay ngượng. Bắt được con cua, những mẹ, những bà nhiều tuổi, lận ngay vào cạp (lai) chiếc quần “chân què” đũng rộng (vì cắt chéo vải). Hết buổi, được cả một cạp quần vài chục con cua. Các nàng sợ chẳng bao giờ dám làm theo. Thế là vơ rơm tết thành chuỗi. Tay con gái trắng, tròn, mà dẻo sánh ngang rơm. Buộc loáng cái là cua thành chuỗi. Sợi chuyền rơm nạm cua – đâu nhất thiết cứ phải đeo trên cổ, mà vẫn yểu điệu như sợi vàng cẩn ngọc. Cái ngày xưa, cua thì nhiều, còn rơm ôi chao là dài và dẻo…  

Kiều Trinh

Advertisements